Απόδραση και Επιστροφή: Τι Αποκαλύπτουν οι Αργίες για την Ψυχική μας Υγεία;

Ως οικογενειακή θεραπεύτρια, παρατηρώ συχνά ένα κοινό μοτίβο πριν και μετά από κάθε τριήμερο, αργία ή περίοδο διακοπών. Στις συνεδρίες πριν την «απόδραση», υπάρχει μια αίσθηση ανακούφισης, μια γλυκιά προσμονή. Στις συνεδρίες της επιστροφής όμως, η ατμόσφαιρα αλλάζει.

Το ερώτημα που προκύπτει είναι κρίσιμο: Όταν επιστρέφουμε από την ξεκούραση, γυρνάμε εσωτερικά πλήρεις και ορεξάτοι ή νιώθουμε ένα δυσβάσταχτο βάρος; Η αλήθεια είναι πως, για τους περισσότερους, η ζυγαριά γέρνει στο δεύτερο. Η σύγκρουση ανάμεσα στην «όμορφη, ανέμελη ζωή» των αργιών και τη «σκληρή» καθημερινότητα δημιουργεί αυτό που στην ψυχολογία ονομάζουμε Post-Vacation Blues (Μελαγχολία μετά τις διακοπές).

Τι μας δείχνουν οι επιστημονικές έρευνες;

Πολλοί πιστεύουν ότι μια καλή άδεια αρκεί για να «γεμίσουμε μπαταρίες» για μήνες. Η επιστήμη, ωστόσο, διαφωνεί:

• Το Φαινόμενο του «Fade-out»: Μια πολύ γνωστή έρευνα της Dr. Jessica de Bloom (δημοσιευμένη στο Journal of Happiness Studies, 2013) έδειξε ότι η υγεία και η ευεξία μας όντως κορυφώνονται κατά τη διάρκεια των διακοπών. Ωστόσο, αυτά τα θετικά συναισθήματα εξανεμίζονται ραγδαία, επιστρέφοντας στα προ-διακοπών επίπεδα μόλις την πρώτη εβδομάδα της επιστροφής μας στη δουλειά.

• Η Δύναμη της Προσμονής: Σε άλλη μεγάλη μελέτη του Dr. Jeroen Nawijn (Erasmus University, 2010), διαπιστώθηκε ότι οι άνθρωποι είναι πιο ευτυχισμένοι πριν φύγουν για διακοπές, λόγω της προσμονής. Μετά την επιστροφή, τα επίπεδα ευτυχίας τους εξισώνονται πολύ γρήγορα με εκείνα των ανθρώπων που δεν πήγαν καθόλου διακοπές.

  
  

Τι δείχνει αυτό για τη βαθύτερη ψυχική μας υγεία;

Αν η επιστροφή στην καθημερινότητα μοιάζει με «βουνό», αυτό αποτελεί ένα σημαντικό διαγνωστικό σημάδι. Δείχνει πως δεν χρησιμοποιούμε τις αργίες ως μια φυσιολογική παύση ξεκούρασης, αλλά ως έξοδο κινδύνου από μια ζωή που μας εξουθενώνει.

Όταν η ζωή του Σαββατοκύριακου ή των διακοπών αποτελεί τη μοναδική πηγή χαράς μας, σημαίνει ότι η καθημερινότητά μας πάσχει από έλλειψη νοήματος, ανισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής ή καταπιεσμένες ανάγκες.

Ποιες είναι οι συνέπειες;

Το να ζούμε αποκλειστικά για την «επόμενη αργία» δεν είναι βιώσιμο. Οι συνέπειες περιλαμβάνουν:

1. Χρόνιο Στρες & Burnout: Οι διακοπές λειτουργούν απλώς ως ένα «τσιρότο» σε ένα βαθύ τραύμα εξουθένωσης.

2. Ψυχοσωματικά συμπτώματα: Διαταραχές ύπνου, κόπωση, ημικρανίες και γαστρεντερικά προβλήματα κατά τις πρώτες μέρες επιστροφής (ή αντίστροφα, το φαινόμενο της «leisure sickness» όπου αρρωσταίνουμε μόλις χαλαρώσουμε επειδή το σώμα καταρρέει μετά από χρόνιο στρες).

3. Αίσθημα ματαίωσης: Η καθημερινότητα φαντάζει σαν μια ατέρμονη, γκρίζα λούπα αναμονής.

   
   

Μικρά, καθημερινά βήματα βελτίωσης

Στόχος δεν είναι να ζούμε περιμένοντας να αποδράσουμε, αλλά να χτίσουμε μια καθημερινότητα από την οποία δεν θα νιώθουμε την ανάγκη να ξεφύγουμε. Πώς μπορούμε να το πετύχουμε;

• Η τέχνη της Ψυχολογικής Αποστασιοποίησης: Όπως τονίζει και η έρευνα της de Bloom, η ικανότητα να αποσυνδεόμαστε νοητικά από τη δουλειά (να κλείνουμε ειδοποιήσεις, να μην ελέγχουμε email εκτός ωραρίου) είναι ζωτικής σημασίας για την καθημερινή μας ανάκαμψη.

• Προγραμματίστε μικρές «προσμονές» μέσα στην εβδομάδα: Εφόσον, σύμφωνα με έρευνες, η προσμονή φέρνει ευτυχία, μην την κρατάτε μόνο για τα ταξίδια. Κανονίστε έναν καφέ με έναν αγαπημένο φίλο την Τρίτη, ένα σινεμά την Πέμπτη ή έναν περίπατο στη φύση.

• Ενσωματώστε στοιχεία των διακοπών στη ρουτίνα σας: Τι σας άρεσε στις διακοπές; Το διάβασμα; Το περπάτημα; Ο χρόνος χωρίς οθόνες; Βρείτε 15-20 λεπτά την ημέρα για να δώσετε αυτό το «δώρο» στον εαυτό σας, ακόμα και μια συνηθισμένη Τετάρτη.

• Αναπλαισίωση της ρουτίνας: Η ρουτίνα δεν είναι ο εχθρός. Μας προσφέρει δομή, ασφάλεια και σταθερότητα. Προσπαθήστε να εστιάσετε σε όσα σας προσφέρει η καθημερινότητά σας (π.χ. την αίσθηση σκοπού, τη σύνδεση με συναδέλφους) και εξασκηθείτε στην καθημερινή ευγνωμοσύνη.

Η πραγματική εσωτερική πληρότητα δεν βρίσκεται στο επόμενο αεροπορικό εισιτήριο, αλλά στον τρόπο που επιλέγουμε να βιώνουμε το «εδώ και τώρα».